Το 1996, η Citroën παρουσίασε το 16βάλβιδο Saxo VTS με κινητήρα 1.600 κυβικών, απόδοση 120 ίππων και βάρος μόλις 935 κιλών, δημιουργώντας ένα αυτοκίνητο που στηρίχθηκε σε μια απλή αλλά εξαιρετικά αποτελεσματική συνταγή: μικρό βάρος, δυνατός ατμοσφαιρικός κινητήρας, άμεσο πλαίσιο και τιμή που το έκανε προσιτό σε ένα ευρύ κοινό φίλων της οδήγησης.

Η ιστορία του Saxo VTS δεν ξεκινά ουσιαστικά από το ίδιο, αλλά από το Citroën AX. Το AX, που παρουσιάστηκε το 1986, είχε ήδη δημιουργήσει παράδοση στα μικρά σπορ αυτοκίνητα της γαλλικής μάρκας με τις εκδόσεις AX Sport και AX GTi. Οι οποίες βασίζονταν στην πολύ καλή αναλογία ισχύος προς βάρος και σε ένα ιδιαίτερα ζωντανό πλαίσιο, στοιχεία που πέρασαν και στο Saxo. Το τελευταίο παρουσιάστηκε τον Φεβρουάριο του 1996 ως διάδοχος του AX στη βάση της γκάμας της Citroën, αλλά πολύ γρήγορα απέκτησε τις δικές του σπορ εκδόσεις.

Πρώτα εμφανίστηκε το Saxo VTR, με 8βάλβιδο κινητήρα 1.600 κυβικών και 90 ίππων. Στη συνέχεια ήρθε το Saxo VTS, που ανέλαβε να συνεχίσει την παράδοση του AX GTi με τον 16βάλβιδο TU5J4 των 1,6 λίτρων και των 120 ίππων. Ο συγκεκριμένος κινητήρας αποδίδει τη μέγιστη ισχύ του στις 6.600 σ.α.λ., ενώ τα «κόκκινα» ξεκινούν στις 7.300 σ.α.λ. Σε συνδυασμό με χειροκίνητο κιβώτιο 5 σχέσεων με πιο κοντή τελική σχέση μετάδοσης, το Saxo VTS φτάνει τα 205 χλμ./ώρα και επιταχύνει από στάση στα 100 χλμ./ώρα σε 8,7 δευτερόλεπτα.

Η σχεδίαση του Saxo είναι έργο του Ιταλού Donato Coco, ενώ την εξέλιξη της σπορ εμφάνισης της έκδοσης VTS ανέλαβε ο Gilles Vidal, στην πρώτη του αποστολή στη Citroën το 1996. Το κιτ αμαξώματος δεν ήταν υπερβολικό, αλλά είχε ουσία και σωστή ενσωμάτωση. Τα φουσκωμένα φτερά, τα μαρσπιέ, οι πιο φαρδιοί προφυλακτήρες και οι προεκτάσεις στα πίσω φτερά δίνουν στο αυτοκίνητο μια πιο μυώδη εικόνα, χωρίς να το μετατρέπουν σε κάτι κραυγαλέο. Τα διακριτικά 16V στα πίσω φτερά, η χρωμιωμένη απόληξη της εξάτμισης και οι ειδικές ζάντες αλουμινίου συμπληρώνουν την εικόνα.

Εκεί όμως όπου το Saxo VTS ξεχώριζε πραγματικά ήταν στο δρόμο. Το μικρό βάρος των 935 κιλών και οι 120 ίπποι έδιναν εξαιρετική αναλογία ισχύος προς βάρος, αλλά το μεγάλο του πλεονέκτημα ήταν το στήσιμο. Το εμπρός μέρος είχε πολύ καλή ακρίβεια, το υδραυλικό τιμόνι ήταν σωστά ρυθμισμένο και το πίσω μέρος διατηρούσε εκείνη την παιχνιδιάρικη συμπεριφορά που χαρακτήριζε πολλά γαλλικά μικρά GTI της εποχής. Σε δρόμους με στροφές μπορούσε να σταθεί απέναντι σε πολύ ισχυρότερα αυτοκίνητα, όχι τόσο χάρη στην ωμή δύναμη όσο χάρη στην αμεσότητα, την ισορροπία και την ελαφριά κατασκευή του. Οι αεριζόμενοι μπροστινοί δίσκοι συνέβαλαν επίσης στην πιο ολοκληρωμένη σπορ εικόνα.

Στα τέλη του 1997 η Citroën αναδιοργάνωσε τη σπορ γκάμα του Saxo. Το 16βάλβιδο μοντέλο απέκτησε το σήμα «16v», ενώ η ονομασία VTS άρχισε να χρησιμοποιείται ευρύτερα. Έτσι, πέρα από την κορυφαία έκδοση των 120 ίππων, η γκάμα περιέλαβε και άλλους κινητήρες με σπορ εμφάνιση και πιο προσιτό χαρακτήρα: τον 1.6i των 90 ίππων που προερχόταν από το VTR, τον 1.6i των 100 ίππων και τον 1.4i των 75 ίππων. Παρόλα αυτά, η έκδοση 1.6 16v των 120 ίππων παρέμεινε η πιο ποθητή και αυτή που ταυτίστηκε περισσότερο με τον μύθο του Saxo VTS.

Το 1999 το μοντέλο ανανεώθηκε σημαντικά, κυρίως στο εμπρός μέρος. Απέκτησε νέους προβολείς σε σχήμα αμυγδάλου, πιο καμπυλωτό καπό και μάσκα με μεγαλύτερα σιρίτια, εκσυγχρονίζοντας την εικόνα του χωρίς να αλλοιώσει τον χαρακτήρα του. Η παραγωγή του συνεχίστηκε μέχρι τον Ιούνιο του 2003 στο εργοστάσιο του Aulnay-sous-Bois, πριν το Saxo δώσει τη θέση του στο C2. Συνολικά, η πορεία του διήρκεσε επτά χρόνια, διάστημα αρκετό για να δημιουργήσει ισχυρή φήμη τόσο στους δρόμους όσο και στους αγώνες.

Η αγωνιστική του παρουσία ήταν εξίσου σημαντική με την εμπορική και οδηγική του απήχηση. Το Saxo VTS χρησιμοποιήθηκε σε ράλι, ράλικρος, αγώνες πίστας και αγώνες στον πάγο, αποδεικνύοντας ότι το πλαίσιό του μπορούσε να αποτελέσει εξαιρετική βάση για μηχανοκίνητο αθλητισμό. Η Citroën Sport δημιούργησε γύρω του ένα ολόκληρο αγωνιστικό οικοσύστημα, με θεσμούς όπως Saxo Cup, Saxo Challenge, Saxo Rallycross και Saxo Glace. Το ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο ήταν ότι σε αυτές τις σειρές απαιτούνταν η χρήση του κινητήρα παραγωγής, κάτι που υπογράμμιζε ακόμα περισσότερο την αξία του πλαισίου.

Μέσα από το Saxo εκπαιδεύτηκε μια ολόκληρη γενιά οδηγών. Ονόματα όπως οι Patrick Henry, Yoann Bonato, Marc Amourette και Pierre Llorach ξεκίνησαν την αγωνιστική τους διαδρομή με αυτό, ενώ το 2001 οι Sébastien Loeb και Daniel Elena κατέκτησαν τον τίτλο των Παγκόσμιων Πρωταθλητών WRC Νέων με ένα Saxo Super 1600. Έτσι, το μικρό Citroën δεν έμεινε απλώς ένα γρήγορο αυτοκίνητο δρόμου, αλλά εξελίχθηκε και σε σχολείο σπορ οδήγησης.

Σήμερα, το Citroën Saxo VTS έχει αποκτήσει συλλεκτική υπόσταση. Τα καλοδιατηρημένα αυτοκίνητα γίνονται όλο και πιο σπάνια, ενώ η ζήτηση από φίλους της μάρκας και της κατηγορίας παραμένει ισχυρή. Το όνομα Saxo VTS εξακολουθεί να εμφανίζεται σε συμμετοχές περιφερειακών ράλι, επιβεβαιώνοντας τη μακροζωία του και την αξία της αρχικής του συνταγής.

Τριάντα χρόνια μετά, το Saxo VTS θυμίζει μια εποχή στην οποία ένα μικρό σπορ αυτοκίνητο δεν χρειαζόταν υπερβολική ισχύ, πολύπλοκα ηλεκτρονικά ή μεγάλο κόστος για να προσφέρει πραγματική οδηγική απόλαυση. Με 120 ίππους, 935 κιλά, τελική ταχύτητα 205 χλμ./ώρα και 0-100 χλμ./ώρα σε 8,7 δευτερόλεπτα, παραμένει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα του πώς η απλότητα, όταν συνδυάζεται με σωστό στήσιμο, μπορεί να δημιουργήσει έναν πραγματικό μικρό θρύλο.

Το άρθρο Το Citroën Saxo VTS τριαντάρισε! εμφανίστηκε πρώτα στο carzine.gr.